Bir Kurtuluş Hikayesi… Umut Tüneli!

Tunel Spasa (Umut Tüneli) Saraybosna’da geçireceğim son gündeki ilk durağım olacak… Amacım iyice turist akınına uğramadan sabahtan bu özel yeri görebilmek… Gitmeden evvel okuduğum kaynaklarda yönlendirme tabelalarının yetersizliğinden bahsediliyordu sık sık ama bulmak hiç de zor olmadı. Otelim Ilidza‘da olduğu için tünele gitmek için yürümeyerek keşfetmeyi tercih ettim. Merkezden yaklaşık 2-2,5 km ve keyifli bir yol… Yolun yarısı Saraybosnalıların yaşam alanlarından geçtiğinden sabah bahçesini sulayanlarla merhabalaşabilmekse ayrı bir keyifti 🙂 İşte bunun için şehri yürüyerek gezmek önemli benim için… Yolun son bölümünde havalimanına paralel asfalt yoldan ilerleniyor. Daha orada yürürken, Tünel fikrinin ne kadar akıl dolu bir hareket olduğunu anlayabiliyor insan…

Umut Tüneli’nin İçinde

Saraybosna Umut Tüneli, Bosna Savaşı sırasında kuşatma altındaki Saraybosna’yı dış dünyaya bağlamak amacıyla, Birleşmiş Milletler kontrolündeki Saraybosna Havalimanı’nın altından geçirilerek 30 Temmuz 1993’te açılmış yaklaşık 800 metre uzunluğunda bir tünel… Mülk aslında Kolar Ailesi’ninmiş… Savaş döneminde devlete hibe ediyorlar. Tünel, kuşatma altındaki şehre gıda, ilaç ve temel ihtiyaçların ulaştırılmasını sağlarken insanların giriş çıkışında da hayati bir rol oynamış. Savaş sırasında ailenin sakladığı malzemeler de bugün müze kısmında sergileniyor.

Savaş sırasında Saraybosna Havalimanı Birleşmiş Milletler’in kontrolündeydi. Türkiye dahil birçok ülkeden aslında yardım geliyor ülkeye; ancak kuşatma altındaki şehrin içine girip ihtiyacı olanlara ulaşması engelleniyor. Hatta yaşayan kişilerin anlattığına göre, “Annem bahçedeki çimenleri pişirip yemek yapardı” diyor karşılaştığımız biri…Tünel kazılınca ise işin şekli değişiyor.

İçeriye girişte birçok dilde dinlenilebilir seçeneği olan kulaklık ile Umut Tüneli’nin inanılmaz havasını solurken dinleyebilirsiniz.  Şöyle diyor; “Bosna-Hersek savaşı esnasında 800 m uzunluğunda kazılmış olan bu tünel, kuşatma altında kalmış Saraybosna’nın ve halkının dünyaya açılan tek kapısıydı. Hayal edin; kalabalığı, nemi, çamuru, diz boyuna kadar suyu, nefes almanın güçlüğünü ve klostrofobiyi… Şu anda hayal ettikleriniz savaş zamanlarında Saraybosna halkının en önemli yapısı olan Umut Tüneli atmosferinin sadece bir bölümü… İnsanların bu tünelden geçiş tecrübelerini daha da yakın hissederek tecrübe edinmek isterseniz sırtınıza 23 kiloluk çantalar almanızı tavsiye ederim. Burası gerçeklerin tamamen öğrenildiği, insanlık değerlerinin ve yaşamlarının sıkıntılarına şahitlik eden tek yerdir.”

İşte Umut Tüneli’nin şu an açık olan bölümü burada…

Umut Tüneli’nin ilk bölümünde küçük bir sergi alanı var. Buradan merdivenlerle tünele girebiliyorsunuz… Bugün tünelin Butmir tarafındaki 25 metrelik özgün bölümü ile aslına uygun biçimde yenilenen 100 metrelik bölümü ziyaret edilebiliyor. 1,5 metre yüksekliğinde bu yol tamamlandığında müzenin bahçesine çıkıyorsunuz. Üst bölümünde sergi alanı ve duvarlara asılı televizyonlarda savaş sırasında Umut Tüneli’ne ulaşan insanlarla yapılan gerçek görüşmelerini izlemekse gerçekten tüyler ürperticiydi…

Müzenin bahçedeki ikinci bölümde yaklaşık yarım saatlik bir video izledik. Burada da Saraybosna halkının savaş sırasında içinde bulunduğu durum tüm gerçekliğiyle yine karşımızdaydı…

Evet o gün, ortayı gezerken sırtımda 23 kiloluk bir çanta yoktu… Ama ruhum onlarla yaşlandı… Ve zorluklarla savaşırken tünelin sonunda bir aydınlık olabileceğini bir kere daha hatırlattı bana… Barış içinde yaşadığımız, sınırsız bir dünyaysa tüm umudum…

Umut Tüneli’ne nasıl gidilir?

Gitmeden evvel buraya gidişin çok zor olduğu, yönlendirme tabelalarının yetersizliğinden bahsediyordu birçok kaynak… Ama yakın zamanda giden biri olarak hiç de böyle olmadığını gönül rahatlığı ile söyleyebilirim. Benim kaldığım otel Ilidza bölgesinde olduğundan yürüyerek gitmeyi tercih ettim. Google Maps’teki yönlendirmeler yeterli… Ama buna bile çok gerek olmadığını söyleyebilirim. Benim gibi yürümeyi sevenler için kısaca tarif etmek gerekirse… Ilidza merkezde yuvarlak kavşak sizi karşılıyor. Başçarşı Merkez’den gelen tramvaylara sırtını verdiğinizde bu yuvarlaktan sola doğru anayolu takiben ilerlemeniz gerekiyor. Bundan sonrasında oklar sizi zaten götürecek… Yaklaşık 1 km sonra ilk ok sizi sola yönlendirecek… Evlerin arasından yaptığınız keyifli yürüyüş sırasında sağ kaldırımda bir ok daha çıkacak karşınıza ve sizi sola yönlendirecek… Ve sonrasında karşınıza çıkan son ok yine size solu gösterecek ve doğru Tünel’e ulaştıracak… Yani Ilidza’ya gel sonra sol, sol, sol 🙂

2026 Güncelleme: Başçarşı’dan Ilidža’ya 3 numaralı tramvayla ulaşmak bugün de mümkün. Ilidža’dan Umut Tüneli’ne yürüyebilir ya da Butmir yönüne giden otobüsleri kullanabilirsiniz. Hatlar ve sefer saatleri değişebildiği için yola çıkmadan önce güncel ulaşım bilgilerini kontrol etmenizi öneririm.

2026 Notu: Ziyaret saatleri ve giriş ücretleri zaman içinde değişebildiği için gitmeden önce güncel bilgileri Tunel Spasa‘nın resmî web sitesinden kontrol etmeni öneririm.

Bu yazı ilginizi çektiyse bunu da okumak isteyebilirsiniz;

“Saraybosna’nın Yeşil Kalbi… Vrelo Bosne Parkı…”

“Taştan Kent… Poçitel”

“Mavi ve yeşilin aşkı… Blagaj”